«Si 'a mmidia dassi frevi e tussi
tuttu 'u munnu malatu fussi! »
Chista è 'a storia d’un omu mmidiusu,
ca era currivusu e birbanti di carusu.
Un jornu appi 'na furtuna spacciata:
zappannu, truvà 'na lanterna fatata;
appena la piglià e ji pi la stricari,
un spiritu si vitti, subitu, spuntari.
«Esprimi un desideriu e t’accuntentu,
prima di parlari, però sta' attentu:
chiddru ca pi tia addumanni a mia,
'u duppiu, po’dugnu o vicinu 'i tia.»
Certu, avissi vultu addummannari
oru, putiri, ricchizzi e tanti dinari;
pinzannu ca 'u vicinu arradduppiava,
mutu e pinzirusu si nni stava.
«Allura, qual è 'u to disideriu?»
E 'u mmidiusu ci dissi seriu, seriu:
«Un occhiu vogliu aviri scippatu,
e 'u me vicinu... tunnu annurbatu!»
( Pino Bullara)
L'invidia
'I vuci di carusi 'u ventu si piglia,
po' li stravia pi vaneddri e curtiglia;
passanu finestri, passanu purtuna,
arrivanu ni la menti di ogni pirsuna.
'I vuci di carusi portanu alligria,
sbarianu la menti, lassanu malincunia.
Dunni ci su' carusi ca stannu a jucari,
ddrà c'è la vita ca si senti griddriari.
Unu, du', tri... jocanu a mucciare'.
Quattru, cincu, se'... "ti vitti cu c'è c'è!"
Setti, ottu, novi... s'assicutanu 'i caruseddri.
Deci, centu, milli... currinu pi vaneddri.
Trenta, quaranta... quantu tempu ha passatu!
Cinquanta, sissanta... cca haju arriturnatu.
'I vuci di carusi jucari, ancora, sentu;
'i vuci di carusi purtati di lu ventu.
«Jojò, Pepè, Totò...» chiamari si senti,
tempi luntani tornanu a la menti;
tempi di quannu i' era picciliddru,
tempi di quannu c'era Pauliddru.
Pauliddru era 'u tammurinaru du paisi,
e pi vaneddri e curtiglia dava l'avvisi.
'Ndondò, cu 'na lanna senza funnu
fatta a tammurinu, ci stava 'ntunnu.
Tempi di quannu c'era Peppi Burduni,
ca so cumerdia e 'u magliolu di cuttuni;
di Stefanu Cuppularu e so cagnuleddri;
di Cecè, ca curriva nudu pi vaneddri.
A unu a unu a tutti ricurdari vogliu:
Pupù, Amaddì, Nenè, Bigliogliu:
cristiani sempri vivi ni la me menti...
vivi finu a quannu si li ricorda 'a genti.
(Pino Bullara)
Viuzze e cortili (sito)
«Sia fattu 'u celu. E po' 'a terra e 'u mari.
Sianu fatti chiantimi. E po' tutti l'armari.
E ora, di mari, pigliamuninni un pezzu:
ci mittemu 'sta beddra Isula nu mezzu
Tri lati av'a d'aviri cumu qualità,
p'arriurdari a tutti, 'a Nostra Trinità.
Di tutt'i cosi: 'i cchiù beddri e cchiù rari.
E ca friddu e callu 'un s'hann' a sciarriari.»
'U malignu, mmidiusu e sconzajocu,
ci vonzi mettiri du so puru ddrocu:
Tri erbi chiantà 'e lati, pi malidizioni:
"mafia", "munnizza" e "maladucazioni."
Di tannu 'sta beddra isula è 'mpistata
di 'sti irbazzi, ca l'hannu ruvinata.
Ma 'a genti onesta dici no a 'stu jocu
e tutti 'sti irbazziva li va jetta nu focu.
(Pino Bullara)
Consiglio medico... ma non solo!
“Nun sempri a diagnusi giusta currispunni
‘a giusta terapia ca unu s’avissi a fari;
li cosi nun sunnu sempri chiari e tunni:
apri l'occhi pi sapiri comu t’ha cumpurtari.”
Un mischinazzu ‘un avia cchiu arrizzettu:
jornu e notti, tempu di travagliu o di festa,
assittatu, a la ddritta o curcatu nu so lettu,
si lamintava, sicutìvu, d'un gran focu di testa.
Firriava medici, spitala e prufissuruna:
nuddru ca ci sapiva diri di dunni ci viniva.
Un jornu finarmenti , truvà, “pi furtuna”,
un dutturi ca ‘a diagnusi giusta ci faciva.
«Li cosi to hannu un ristringimentu,
o ti teni chisti, cu tuttu ‘u focu di testa,
o metti l’arma ‘n paci, cu rassignamentu,
e di livalli, lestu lestu, antru nun resta.»
Misu a la stritta, ‘stu poviru mischinazzu
accunsintì di farisi ‘stu tipu di 'nterventu,
ca du focu di testa stava niscennu pazzu.
Fatta ca fu l’operazioni, appi giuvamentu.
Doppu tempu, trasì intra un panneri (1)
p’accattari un paru di mutanni, da so misura.
«‘Sti misuri chi dati su’ farsi e minzugneri,
ci dissi ‘u panneri a iddru cu vuci sicura.
Di ‘na vita, canusciu bonu ‘u me sirbimentu:
si pruvati a purtari ‘sta misura di mutanni,
di cosi chi tiniti vi veni un ristringimentu
ca vi fa veniri... un focu di testa ‘ranni.»
(Pino Bullara)
(1) Commerciante di abbigliamento
Versione italiana
Taliàti 'stu cannistru com'è pirfettu:
c'è un "chichireddru" e un "muffulettu",
tri "guasteddri" e 'na " 'mbroglia 'e pani",
tutta robba 'mpastata cu chisti mani.
'U pani di 'na vota, però, era diffirenti,
'un si faciva cu levitu, ma cu criscenti;
'a farina nu scanaturi si 'mpastava
e ca stanga, cu forza, si caddriava.
C'era un tipu di pani pi ogni ricurrenza:
'i "muffuletta" a 'Mmaculata, pi rivirenza,
e ancora ora, pi divuzioni a Santa Lucia,
nun si magia 'u pani, ma sulu "cuccìa";
pi Natali c'eranu "spingi" e "spingiuna",
"varba di San Giseppi", "stiddra" e "curuna";
a Pasqua si truvavanu 'i "panareddra"
e 'a "cuddrura da soggira" cu l'uviceddra;
po' c'era 'u pani "pi grazia arricivuta",
c'avia 'a forma da parti malata guaruta:
c'eranu pedi e mani di ogni gustu,
e 'ammi, testi, o puru tuttu 'u bustu.
Ni scriticchi ancora ora, pi furtuna,
si priparanu "mmiscati" e "cuddriruna",
"pani callu cu l'ogliu", ca ni vaju pazzu,
cunzatu cu 'a ricotta o puru c'u tumazzu.
A tempu di guerra, 'u pani si disiava,
'u "pani nivuru", si c'era, si mangiava.
Ora ca semu a tempu di paci, tutti quanti
lassamu 'u pani, pi fari curi dimagranti.
Ma 'u poviru, mischinu, passa sempri guai,
pi iddru 'a guerra, propriu, nun finisci mai,
ti talìa tuttu affriggiusu e po' ti proj 'a mani
p'arricìviri, pi carità, sulu... un tozzu 'i pani.
Diciva me nanna, quannu i' era carusu,
e tuttu abbuttatu faciva 'u schizzinusu:
«Cu havi fami, ricorda, 'un cerca calaturi,
ma mangia pani: crusta e muddricuni.»
(Pino Bullara)
(Ricordi d'infanzia)
Chi era Stefano Cuppularu?
Oggi diremo un clochard;
per me era...un uomo libero
Stefanu Cuppularu
«Com'eranu puliti misi na carruzzeddra!
A nica, ca cuppuliddra, era troppu beddra!
'I cchiù grossi e 'ranni mi currivanu davanti,
ma i' vuliva beniri propriu a tutti quanti.
Chiddri nicareddri mi firrianu 'ntunnu 'ntunnu,
nuddru era cchiù cuntentu di mia, ni 'stu munnu.
Un tozzu 'i pani, 'u truvava 'n tutti i vaneddri,
m'abbastava pi sfamari a mia e i me cagnuleddri.
Chista era la me vita. Nun appi ma' pritinzioni.
A tutti purtavu rispettu e avia tanta 'ducazioni.
A mia però, mi piaciva stari cu i me cani:
eranu cchiù amurusi iddri, ca no 'i cristiani.»
(Pino Bullara)
'I scaluna da vita
Diciva 'na vota 'na vecchia canzuna,
ca 'u munnu è fattu tuttu a scaluna.
C'è cu scinni, cu acchiana, cu vola,
cu ci sciddrica 'u pedi e s'arrizzola.
Puru 'a storia è fatta tutta a scaluna
pi poviri, pi re, pi principi e baruna.
Veni 'a guerra e 'ntempu d'un nenti,
c'è cu si fa riccu e cu si fa pizzenti.
Napuliuni era un surdatu di paisi
e addivintà 'mperaturi di Francisi;
cangià 'u ventu e 'un fu cchiú nenti:
finì Napuliuni cu tutti 'i so parenti.
Garibardi comu prusicutu era circatu,
'a liggi fatta du re l'avia cunnannatu;
scippa 'i du Sicilii o "re Lasagna",
a nomina d'eroi e senaturi si guadagna.
Bittinu prisidenti avia arrinisciutu,
po' si nni scappà comu prusicutu.
Rumanu firrìa tuttu comu 'na rota:
ora sta 'ncapu, sutta n'antra vota.
Canusciu a unu ca nun era nenti
e di tutti i cosi addivintà prisidenti.
Essennu di tanti 'mbrogli accusatu,
si fici 'a liggi pi nun essiri giudicatu.
Prima o po', tutt'i cosi am'a lassari
e cu è ca veni, m'hav'a giudicari.
'U tempu è giustu, di tutti havi rispettu:
«Curri quantu vo', dici, ca i' t'aspettu!»
(Pino Bullara)
I gradini della vita
'U cavaddru e 'u camiddru(1)
«Camiddru, camiddru,
coddru tortu e immirutu,
'na scupitta(2) pi cudiddru,
e 'u mussu arripuddrutu.»
Diciva un cavaddru a un camiddru,
facennu, 'i du', un viaggiu nu desertu.
'U camiddru s'affriggiva dintra d'iddru,
arridennu 'u cavaddru si sintiva spertu.
«Camiddru, camiddru,
ha 'na panza quantu 'na vutti,
cu 'sta mascara di babbuliddru,
quannu camini fa arridiri a tutti.»
Strata facennu 'u suli forti picava.
'U cavaddru sintiva la stanchizza,
da mancanza d'acqua si lamintava,
e a picca a picca ci finì 'a spirtizza.
«Cavaddru, cavaddru,
ora finisti di fari 'u spertu,
i' cantu friscu comu un gaddru,
e tu mori di siti nu desertu.»
(Pino Bullara)
(1)"...dr..." va pronunciato come in inglese nella parola "dream".
(2) Scupitta= spazzola. (3) Arripuddrutu= rattrappito.
Filologia siciliana
Glossario siciliano
WWW.NELVENTO.EU

'U parpagliuni e 'a lumera (1)
'Ntunnu a lumera, pigliatu di jocu,
un parpagliuni si misi a vulari;
abbagliatu da luci, tuccà 'u focu,
'ntempu d'un nenti si ji a brusciari.
Tanti parpagliuna haju canusciutu,
ca cu focu s'hannu misu a jucari;
quannu li vampi, po', hannu partutu,
d'arre' cchiù 'un pottiru turnari.
'I picciotti su' comu 'i parpagliuna,
ca tutti 'i cosi vulissiru pruvari,
fannu di tuttu, sfidanu 'a furtuna,
e cu 'i so mani si vann'a ruvinari.
'U parpaglioni faciva un malu jocu,
e si ji a brusciari cu focu da lumera:
"cu piglia 'mprisi cu acqua e focu"
ci v'a finiri, sempri, di 'sta manera.
(Pino Bullara)
(1)Parpagliuni (dal francese "papillon") = farfalla, coleottero;
Lumera (dal francese "lumière")= lucerna.
www.nelvento.eu
«La stampa non può essere soggetta ad autorizzazioni o censure.»
(Costituzione: art.21, comma II)
No alla DITTATURA
RAI PER UNA NOTTE